Katedra i jej Oratorium

Kościół dla nowego miasta

Wikipedia podaje, że kościół powstał po Wielkim Oblężeniu z 1565 roku i został zlecony w 1572 roku przez Jeana de la Cassière'a, Wielkiego Mistrza Zakonu św. Jana. Sama Valletta została założona po oblężeniu i nazwana na cześć Wielkiego Mistrza, który bronił wyspy, Jeana Parisota de Valette'a, a Wikipedia podaje 28 marca 1566 roku jako datę położenia kamienia węgielnego. Katedra stała się kościołem konwentualnym Zakonu po ukończeniu w 1577 roku.

Prosta fasada

Wikipedia podaje, że architektem był Maltańczyk Girolamo Cassar, który zaprojektował i nadzorował wiele ważnych budynków Valletty. Elewacja utrzymana jest w stylu manieryzmu — dość prosta, lecz o pięknych proporcjach, ograniczona dwiema dużymi dzwonnicami, z portalem flankowanym kolumnami doryckimi i otwartym balkonem, z którego Wielki Mistrz przemawiał do ludu. Wikipedia nazywa ją surową i przypominającą fortecę, co odzwierciedla pracę architekta jako inżyniera wojskowego oraz nastrój Zakonu po oblężeniu.

Barokowe wnętrze

Wikipedia podaje, że przez pierwsze stulecie wnętrze było skromnie dekorowane. W latach 60. XVII wieku Wielki Mistrz Raphael Cotoner zarządził redekorację mającą dorównać rzymskim kościołom, a kalabryjski artysta Mattia Preti przekształcił wnętrze w stylu barokowym. Zaprojektował rzeźbione kamienne ściany i namalował sklepienie oraz boczne ołtarze scenami z życia Jana Chrzciciela. Wikipedia nazywa efekt jednym z najwspanialszych przykładów architektury wysokiego baroku w Europie.

Mattia Preti, kalabryjski rycerz

Wikipedia podaje, że Preti urodził się w 1613 roku w Tavernie w Kalabrii, pracował we Włoszech i na Malcie, a po mianowaniu rycerzem Zakonu w 1660 roku nazywano go Il Cavalier Calabrese. W Rzymie poznał techniki Caravaggia i jego naśladowców, a jego wczesne dzieła charakteryzowały się ostrymi kontrastami cienia i intensywnego światła. To piękne powiązanie: malarz, który przyozdobił katedrę, uczył się od malarza, którego arcydzieło wisi w jej Oratorium.

Posadzka i kaplice

Wikipedia podaje, że posadzka nawy to zbiór marmurowych nagrobków, w których pochowano ważnych rycerzy, bogato zdobionych inkrustacją marmurową i herbami, przy czym najznaczniejsi rycerze spoczywają bliżej frontu. Boczne kaplice należały do narodowych grup Zakonu, zwanych langues, takich jak Prowansja, Francja, Włochy i Niemcy, i mieszczą ołtarze oraz grobowce Wielkich Mistrzów. Wizyta za dnia prowadzi ponad tym wszystkim i pomiędzy tym wszystkim, czego wieczorne przedstawienie nie obejmuje.

Oratorium

Wikipedia podaje, że budowę oratorium i zakrystii rozpoczęto w 1598 roku za wielkiego mistrza Martina Garzeza, a ukończono w 1604 roku za Alofa de Wignacourta. W Oratorium znajdują się „Ścięcie św. Jana Chrzciciela" Caravaggia oraz jego „Św. Hieronim piszący". To właśnie ta sala służy wieczornym przedstawieniom, które strona rezerwacyjna określa jako site-specific: muzyka i historia rozgrywają się w pomieszczeniu, w którym wisi obraz.

Czytaj dalej: Koncert Caravaggia w Valletcie

Od kościoła konwentualnego do konkatedry

Wikipedia podaje, że kościół pozostawał świątynią konwentualną Zakonu aż do jego wypędzenia z Malty wraz z francuską okupacją w 1798 roku. W latach dwudziestych XIX wieku biskup Malty otrzymał zgodę na używanie go jako alternatywnej stolicy biskupiej, a formalnie stał się konkatedrą. Według tego samego artykułu uniknął całkowitego zniszczenia podczas bombardowania w 1941 roku, ponieważ jego zawartość przeniesiono w inne miejsce, a w 2001 roku powołano fundację mającą nim zarządzać i go konserwować.

Opinia zwiedzającego z 1831 roku

Wikipedia odnotowuje, że w 1831 roku sir Walter Scott nazwał katedrę wspaniałym kościołem o najbardziej poruszającym wnętrzu, jakie kiedykolwiek widział. Współczesny zwiedzający może skonfrontować te słowa z kontrastem między forteczną fasadą a złocistym, malowanym wnętrzem. Artykuł Wikipedii podaje również, że katedra jest jedną z najpopularniejszych atrakcji turystycznych Malty i figuruje w Krajowym Inwentarzu Dóbr Kultury Wysp Maltańskich.

Dla kogo to nie jest

To krótka historia napisana z myślą o zwiedzających, a nie przewodnik po archiwach katedry czy sztuce każdej z kaplic. Czytelnicy szukający zwiedzania sala po sali powinni wybrać się na dzienną wizytę z audioprzewodnikiem lub na oprowadzanie po godzinach zamknięcia, które wymaga osobnej rezerwacji. Dni i godziny otwarcia nie są tu podane, ponieważ ulegają zmianom, a katedra jest zamykana dla zwiedzających podczas nabożeństw — przed zaplanowaniem dziennej wizyty warto sprawdzić jej oficjalną stronę internetową.